Tohum Çıkartma, Tohum Alma ve Tohum Saklama Yöntemleri

Öncelikler tohumların ne şekilde alındığını, muhafaza edildiğini işlemeden tohum nedir? Tohumların özellikleri, ortak noktaları nelerdir gibi soruları cevaplayarak konumuza başlayalım.

tohumluk-salatalik

Tohum Elde etmek amaçlı yetiştirilen tohumluk salatalık. Zamanı gelince içerisindeki tohumlar çıkartılarak ve saklanacak, Daha sonra tekrar salatalık üretmek için toprakla buluşacak.

Tohum Nedir? Bitkilerde aynen insanlar ve hayvanlar gibi canlı varlıklardır. Tohum bitkilerin nesillerini devam ettirmek için çeşitli şekiller yada yollarla oluşturdukları kendi türlerinin taslaklarıdır diyebiliriz. Meyve ve sebzelerin içerisindeki çekirdeklerden, çiçeklerden, gövdelerden, yumrulardan elde edilebilir. Hatta patates, yeralması gibi bitkilerde kabuklar dahi tohum vazifesi görebilmektedir. Doğal yollarla çimlenen, büyüyen, meyve veren bir bitki aynı zamanda kendi tohumunu da vererek neslinin devamını sağlar. Tabiat bu işlemi kendi döngüsü içerisinde belli kurallara da uyarak gerçekleştirir. Ancak günümüzde artık tohumlar doğanın kendi içerisinde yada doğal seçilim yoluyla değil, laboratuvarda üretilerek istenilen yapay özellikler tohuma eklenmektedir. Çok fazla latince terim kullanmadan tohumu incelersek, tohum uyuyan fakat gerekli aktivasyon sağlanınca canlılığını göstermeye başlayan, yaşayan bir nesnedir. Tohum içerisinde bitkinin kendi üretim evresine geçinceye kadar yetecek kadar besin de mevcuttur. Tohumlarda içeriyi dış etkilerden koruyan bir kabuk, besin tabakası ve asıl canlının taslağı olan kısım bulunmaktadır. Şartlar oluşup çimlenme başlamasıyla tohum içerisindeki canlının taslağı kendisine benzeyen yeni canlıları oluşturmak üzere harekete geçerek değişir, büyür ve gelişir. Kısaca canlılığı başlar ve doğaya kendi türünün yeni bireylerini vermek üzere harekete geçer. 

Tohumluk Seçiminde Nelere Dikkat Edilmelidir. Tohumluk seçimi yada tohumun elde edilmesi her bitki için farklı aşamalar ve yöntemler gerektirmektedirler. bu konuyu önce genel olarak ele alıp, bazı sebzeler üzerinde anlatmaya çalışalım. Buğday, arpa gibi tahıllardan, yumru köklü bitkilere, domates-biber gibi yaş sebzelerden, elma-armut gibi meyvelere çok geniş bir skalada olan tohum alma kavramını bazı sebzeler bazında ele alalım. Tohumluk seçimi daha sonraki üretimlerdeki verim, hastalık, özellikleri etkileyeceği için önemli bir konudur.

turp-tohumu

Tohumluk olarak bıraktığım Bayır Turpu. Bitkinin çiçekleri tohumu oluşturacak, koçanlar tam olarak kuruduktan sonra içerisinden turp tohumları alınarak muhafaza edilecek.

domates-tohumu

Şekli düzgün, türünü iyi temsil eden ve ilk olgunlaşan tohumluk bıraktığım bir domates

biber-tohumu-organik

Tohumluk bıraktığım kandil dolma biber

Meyve ve sebzede tohumu alınacak ürün seçiminde kendi türünü en iyi temsil eden iyi bakılmış, meyve sebzeler belirlenerek bunların tam olarak olgunlaşması ve olgunlaşma süresinde dış etkenlerden ve diğer olumsuzluklardan uzak ve izole kalması sağlanmalıdır. Genellikle bitki üzerinde ilk gelişen sebzeler daha erkenci olması açısından tohumluk olarak seçilir ve bırakılır. Tohumluk seçiminde dikkat edilecek noktalardan bir tanesi de yabancı tozlaşmanın önlenmesidir. Mesela Etli köy domatesi ile çerry domates bitkileri yan yana olursa çiçekleri arasında çapraz tozlaşma görülebilir. bu tozlaşma oluşmuş ise bitki yine size domates verecektir ancak bu domatesten alınacak tohum size farklı şekilde, her iki domatesinde özelliklerini gösteren, şekilsiz domatesler verecektir. Bu sebeple tohumluk domatesin, ya kendi çiçeğinin kendini döllenmesi yada yine aynı bitki türü tarafından döllenmiş olması önemlidir.

Tohumluk bitki tam olarak olgunlaşmalıdır. bu sebeple tohum alma zamanı önemlidir. Yani ham meyve yada sebzeden elde edilen tohum çimlenme, yeni ürün verme gibi özelliklerini göstermez. Bu sebeple tohumun bitki üzerinde tam olarak olgunlaşması önemlidir. biber, domates, patlıcan gibi sebzelerde tohumluk tam olarak bitki üzerinde kurur yada bitki ile birlikte ayrılarak kurutulur. Daha sonra çeşitli yöntemler ile tohumlar elde edilir ve saklanır. Sitemizde çeşitli bitkilerden ayrı ayrı tohum alma yöntemlerine yeri geldikçe değinmeye çalışacağız. Ayrıca aşağıda bazı tohumların ne şekilde elde edileceğini belirttim. Zaman buldukça diğer sebzelerde de tohum alma yöntemlerini eklemeye çalışacağım…

Domatesten Tohum Nasıl Alınır ?

Biberden Tohum Nasıl alınır ?

Salatalıktan Tohum Nasıl Alınır ?

Kabak çekirdeği Tohumu Alma

Kuru Fasulye ve Taze Fasulye Tohumu Alma

tohum-dezenfektesi

Turp tohumlarımı sirkeli suda bekleterek, doğal yollarla yaptığım dezenfeksiyondan bir görüntü. Günümüzde bu işlemler kimyasal ilaçlarla yapılmaktadır.

Tohumların Saklanması ve Dezenfeksiyonu: Kendi bahçemde kendi tohumlarımı almak suretiyle sebzeler yetiştirdiğim için bizim gibi yerli tohumlarla üretim yapanların bu konulara özellikle dikkat etmesi gerekmektedir. Hibrit tohumlar yani pakete girmiş tohumlar ilaçlanarak paketlenmektedir. Bu tip tohumlar ticari amaçla kullanıldıkları için en ufak bir hastalık yada zararlı artığı önemli verim kayıplarına yol açar. Ayrıca paketli tohumlar ilaçlandıkları için yemeklik ve yemlik olarak kullanılamazlar. Yerli tohumlarımızı saklamadan önce dezenfekte etmek önemlidir. Çünkü tohumdaki bir bulaşık, hastalık etkeni, mantar, böcek larvası ileri dönemde tüm bitkiyi ve o bitkiden alınacak ürünü etkileyecektir. Öncelikle tohumlarımızı elde ettikten sonra doğal yöntemler ile (sirke, sarımsaklı su, limonlu su gibi ) tohumu temizleyerek daha sonra kurutup saklamamız önemlidir. Böylece kimyasal ilaçla ilaçlamak kadar etkili olmasa bile tohumlarımızı en azından zararlılara karşı bir ön işleme tabi tutmuş oluruz. Zaten amacımız neydi? Mümkün olduğunca az kimyasal kullanmak. Çünkü kimyasal kullanılarak üretilen ürünler çarşıda pazarda tonlarca mevcut. 

Bu şekilde temizlediğimiz tohumlarımızı kuruttuktan sonra özelliklerini kaybetmeyecek şekilde muhafaza etmemiz önemlidir. Tohumlarımızı toprak ve doğa ile buluşturmadan önce saklamasında azami dikkat gerekir. Uygun koşullarda saklanmayan tohum bozulacak ve kullanılamaz hale gelecektir. Tohumların saklanmasında küle bulama, buzdolabına koyma gibi çeşitli yöntemler mevcuttur. Ancak dikkat edilecek en önemli nokta nemden tohumların uzak olması, karanlık ortam ve sıcaklıktan uzak serin ortamdır. Bu parametreler sağlandığında tohumlar cinsine göre kendilerini muhafaza etme özelliklerini belli bir zamana kadar korur. Eğer nemli ortamda tohumlarımızı bırakırsak çürüdüklerini gözlemleriz. Bunun yanında böcek larvaları da tohumların çürümesindeki önemli etkenlerdendir. Doğal yöntemler bir nebze yeterli olabilmekte ise de bizim gibi ilaçsız üretim yapanların bu tip sıkıntıları devam etmekte.

Kavanozlarda, bezden yapılmış özel tohum saklama torbalarında tohumlarımızı muhafaza edebiliriz. Ben tohumlarımı saklarken buzdolabı kullanmıyorum. Toprak evde karanlık rafta belirttiğim ambalajlarda saklıyorum.

Çapraz Tozlaşmanın Önlenmesi, (Resimli) 

Belirttiğimiz gibi tohum alacağımız sebzenin ve bitkinin hastalıklı olmaması, türünü iyi temsil etmesi önemlidir. Dikkat edilmesi gerekli bir diğer konu da; çapraz tozlaşmanın önlenmesi ve daha sonraki kuşaklarda tohumun sıfırlanmamasıdır. Örneğin domates bitkisinin farklı iki çeşidi bir arada ise, izolasyon yok ise farklı bitkilerin çiçekleri birbirlerini dölleyebilmektedirler. böylece domates oluşur fakat oluşan o domatesin tohumu cinsini kaybeder, o domatesten alınan tohumdan elde edilen domates şekilsiz, anlamsız bir yapıda olur.

Tohumları Saklama

Ben kendi tohumları kavanozda, kil ile nemini alarak ve daha sonra kutulayıp, ışıktan uzak toprak evde saklıyorum. Tohum saklama ile ilgili yazımı buradan okuyabilirsiniz…